PANDUAN SINGKATAN KHIDMAT PESANAN RINGKAS (SMS) BAHASA MELAYU

Khidmat Pesanan Ringkas (SMS)

Khidmat Pesanan Ringkas atau lebih dikenali dengan SMS (short
message service) merupakan satu khidmat yang begitu popular dalam
kalangan pengguna telefon bimbit di negara kita. SMS telah
dilancarkan secara komersial di Malaysia untuk kali pertamanya pada
tahun 1995.
Pada masa awal kemunculannya, komunikasi melalui saluran
SMS hanya melibatkan dua pihak (pengirim dan penerima) dan SMS
hanya boleh dibaca pada layar (skrin) telefon. Namun kini, seiring
dengan perkembangan teknologi komunikasi, SMS yang asalnya hanya
dapat dikirimkan dari satu telefon bimbit kepada satu telefon bimbit
yang lain, dan hanya dapat dibaca melalui layar telefon, sudah tidak
lagi sedemikian. SMS yang dikirimkan oleh pengguna telefon bimbit
kepada rangkaian atau saluran televisyen (tv) tertentu (seperti RTM1,
RTM2, TV3, NTV7, TV8 atau TV9) telah dapat dibaca oleh jutaan
penonton yang menonton saluran tv yang memaparkan SMS
berkenaan. SMS yang disiarkan di layar tv biasanya disiarkan pada
waktu-waktu tertentu, dan teksnya disiarkan pada bahagian tepi sebelah
kiri, atau di bahagian bawah layar tv secara gerak perlahan atau
rerangkak.
Serentak dengan perkembangan SMS itu juga, baik SMS yang
hanya dapat dibaca di layar telefon mahupun yang dapat dibaca di
layar tv, satu gejala baru yang turut berkembang, iaitu bahasa SMS.
Bahasa SMS ialah bahasa yang digunakan untuk berkomunikasi secara
tulisan melalui saluran SMS, dan bahasa yang lazim digunakan ialah
bahasa yang tidak baku atau bahasa basahan. Bahasa ini dari aspek
leksikalnya mempunyai unsur-unsur campuran antara bahasa Melayu,
bahasa Inggeris, dan bahasa daerah atau dialek. Singkatan dan
gabungan kata juga turut digunakan secara sewenang-wenangnya

Latar Belakang Khidmat Pesanan Ringkas (Sms)

Dalam bahasa SMS, seperti leh join (boleh bergabung), yg cute (yang
cantik), sume (semua), jer (sahaja), dan pastu (selepas itu). Selain itu,
huruf, angka dan simbol juga turut digunakan dalam SMS, seperti U
(awak), I (saya), 4 (untuk), 2 (itu), @ (atau), dan $ (duit).
Penggunaan bahasa SMS yang tidak terkawal dan sewenangwenang
oleh pengguna SMS, terutamanya dalam SMS yang disiarkan
di layar tv telah melahirkan kerisauan kepada ahli bahasa kerana gejala
ini boleh memberikan kesan terhadap perkembangan bahasa Melayu.
Hal tersebut juga turut merisaukan Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP),
selaku sebuah organisasi yang diberikan tanggungjawab oleh kerajaan
untuk mengembangkan dan memartabatkan bahasa Melayu.
Bertolak daripada kerisauan tersebut, DBP telah mengambil
inisiatif menganjurkan seminar sehari pada 19 April 2005, dan antara
cadangan yang dikemukakan kepada DBP termasuklah:
i. Mengenal pasti senarai singkatan SMS;
ii. Membuat rujukan atau panduan penggunaan bahasa atau
singkatan SMS;
iii. Mengadakan laman web bimbingan SMS; dan
iv. Mempromosi bahasa SMS yang piawaian atau standard.

Sehubungan itu, DBP telah melaksanakan satu kajian lanjutan
terhadap singkatan SMS dan seterusnya menerbitkan risalah Panduan
Singkatan Khidmat Pesanan Ringkas (SMS) Bahasa Melayu. Risalah
ini diharapkan dapat dijadikan panduan dalam penulisan SMS standard
terutamanya untuk SMS yang digunakan dalam situasi rasmi
(seperti untuk menyampaikan maklumat rasmi kepada pihak tertentu,
baik kerajaan mahupun swasta).
Kepentingan penggunaan SMS dalam situasi rasmi
sememangnya tidak boleh dinafikan lagi kerana maklumat dapat
disampaikan dengan pantas dalam masa yang sangat singkat.
Maklumat itu juga dapat disimpan untuk kegunaan tertentu. Selain
itu, risalah ini diharapkan dapat dijadikan panduan dalam penapisan
bahasa SMS yang akan disiarkan dalam siaran televisyen, seperti
melalui paparan mesej gerak perlahan atau mesej rerangkak.
latarbelakang- pg 1-6.p65 2 23/06/2008, 10:47 PM

Singkatan
Singkatan ialah sesuatu yang disingkatkan atau dipendekkan. Apabila
dikaitkan dengan perkataan (singkatan perkataan), akan membawa
maksud perkataan tertentu yang disingkatkan atau dipendekkan
sewaktu menulisnya. Selain digunakan dalam keadaan biasa, singkatan
juga banyak digunakan dalam bidang teknik untuk menggantikan
keterangan yang panjang.

Kaedah Penulisan Singkatan
Dalam penulisan singkatan, berdasarkan Gaya Dewan (1995: 96) dan
Kamus Dewan (2005) perkara-perkara berikut harus dipatuhi, iaitu:
i. Singkatan nama negara, ibu negara, negeri, ibu negeri, jabatan,
institusi, organisasi, tahun, dan nama-nama khas yang
seumpamanya ditulis tanpa menggunakan titik. Selain itu,
huruf yang digunakan ialah huruf besar yang merupakan huruf
pertama setiap perkataan. Contohnya:
AS - Amerika Syarikat
KL - Kuala Lumpur
PP - Pulau Pinang
KB - Kota Bharu
DBP - Dewan Bahasa dan Pustaka
PBB - Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu
TM - Tahun Masihi
SM - Sebelum Masihi
ii. Singkatan sapaan atau rujukan hormat, jawatan, dan pingat
yang lebih daripada satu perkataan juga tidak menggunakan
titik dan ditulis dengan huruf besar semuanya. Contohnya:
YB - Yang Berhormat
YAB - Yang Amat Berhormat
YAM - Yang Amat Mulia
KSN - Ketua Setiausaha Negara
AMN - Ahli Mangku Negara
iii. Singkatan gelar, jawatan, pangkat dan sapaan yang terdiri
daripada satu perkataan pula ditulis menggunakan titik.
Contohnya:
Dr. - Doktor
Prof. - Profesor
Kol. - Kolonel
En. - Encik
Tn. - Tuan
iv. Singkatan umum yang terdiri daripada frasa juga ditulis
menggunakan titik, dan tanda titik digunakan pada setiap kata
yang disingkatkan. Contohnya:
b.p. - bagi pihak
s.k. - salinan kepada
u.p. - untuk perhatian
a.n. - atas nama
t.p. - tanpa penerbit
v. Untuk singkatan umum yang terdiri daripada tiga huruf atau
lebih pula ditulis menggunakan satu titik sahaja. Contohnya:
dsb. - dan sebagainya
dll. - dan lain-lain
jln. - jalan
hlm. - halaman
spt. - seperti
vi. Singkatan khusus yang menjadi lambang atau simbol tidak
menggunakan titik. Contohnya:
m - meter
in - inci
cm - sentimeter
kg - kilogram
kb - kilobait
Singkatan (secara khusus) tidak sama dengan akronim.
Akronim terbentuk melalui penggabungan dua kata atau lebih, dan
unsur yang digabungkan itu boleh merupakan huruf atau suku kata
dalam setiap perkataan yang digabungkan. Penggabungannya adalah
secara bebas, boleh berupa suku kata awal mahupun suku kata akhir,
dan boleh juga berupa huruf-huruf awal setiap perkataan.
Berdasarkan cara-cara percantuman bahagian perkataan itu,
akronim boleh dibahagikan kepada empat jenis, iaitu:
i. cantuman huruf awal perkataan (ADUN = Ahli Dewan
Undangan Negeri);
ii. cantuman huruf dan suku kata sesedap sebutan (Intan = Institut
Tadbir Awam Negara);
iii. cantuman suku kata awal perkataan (Bernama = Berita
Nasional Malaysia); dan
iv. cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian
lain perkataan yang mengikutinya (jentolak = jentera tolak).
Penggunaan Singkatan
Dalam penulisan rasmi (terutamanya untuk nama orang), penggunaan
singkatan dan akronim tidak digalakkan dan hanya digunakan apabila
benar-benar diperlukan seperti nama yang terlalu panjang (lebih
daripada dua perkataan).
Apabila singkatan dan akronim ingin digunakan dalam
penulisan, kepanjangannya (ejaan penuh) perlulah ditulis terlebih
dahulu dan diikuti oleh singkatan atau akronim dalam tanda kurung,
seperti Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Ahli Dewan Undangan
Negeri (ADUN), dan Berita Nasional Malaysia (Bernama). Hal ini
perlu dilakukan apabila menggunakannya pada kali pertama. Setelah
itu barulah singkatan atau akronim boleh digunakan secara berterusan
dalam satu-satu penulisan atau teks. Dalam penerbitan tertentu pula
(seperti buku), jika singkatan terlalu banyak digunakan, singkatan
tersebut hendaklah disenaraikan sebagai bahan awalan.
Selain digunakan dalam penulisan rasmi, singkatan dan
akronim juga biasanya digunakan dalam penulisan tidak rasmi, seperti
catatan ringkas peribadi, surat peribadi, serta nota, dan terkini
digunakan dalam khidmat pesanan ringkas atau lebih dikenali dengan
singkatan SMS.

SINGKATAN SMS
Singkatan SMS ialah singkatan yang digunakan dalam penulisan SMS.
Lazimnya, dalam komunikasi tidak rasmi, singkatan yang digunakan
ialah singkatan yang dibuat sesuka hati bergantung pada kehendak
atau keinginan pengguna SMS. Singkatan yang digunakan juga
biasanya akan dibuat sesingkat mungkin untuk disesuaikan dengan
ruangan mesej, iaitu sebanyak 160 aksara.
Walau bagaimanapun, dalam situasi rasmi, pengguna bahasa
sepatutnya menggunakan singkatan SMS yang baku, iaitu singkatan
yang menurut kaedah pembentukan singkatan kata bahasa Melayu
(antaranya seperti yang dipaparkan dalam perkara 2.2.1, 2.2.2, dan
2.2.3), dengan sedikit perbezaan, iaitu tanda titik boleh tidak digunakan
untuk menghemat ruangan dan menghindar daripada terlalu banyak
menggunakan tanda titik (dalam setiap kata). Tanda titik hanya perlu
digunakan untuk singkatan tertentu yang mengelirukan makna (kata
kepanjangan), seperti bil. (bilangan), hal. (halaman), dan per. (perkara).
Selain itu, kaedah-kaedah atau cara-cara pembentukan
singkatan SMS akan dijelaskan dalam bab yang selanjutnya.
Jenis Singkatan SMS
Dalam risalah ini, singkatan SMS dibahagikan kepada tiga kelompok
utama, iaitu singkatan nama khas, singkatan umum, dan singkatan
kata serapan daripada bahasa Arab (yang biasa digunakan dalam SMS).
Singkatan Nama Khas
Untuk singkatan nama khas, ada enam cara atau kaedah penulisannya,
iaitu:
i. Mengambil huruf pertama sahaja, contohnya:
Masihi - M
Hijrah - H
Bersara - B (Jeneral (B) Mohamad Syafuan)
Pulau - P (P Pinang)
Raja - R (R Ismail)
Tengku - T (T Iskandar)
Syed - S (S Osman Kelantan)
ii. Mengambil huruf pertama daripada setiap kata yang
membentuk frasa nama khas, contohnya:
Kuala Lumpur - KL
Sebelum Masihi - SM
Ringgit Malaysia - RM
Yang Berhormat - YB
Yang Amat Berhormat - YAB
Ketua Setiausaha Negara - KSN
Tenaga Nasional Berhad - TNB
iii. Mengambil dua hingga empat huruf pertama, contohnya:
Encik - En (En Hazmi)
Februari - Feb
Abdul - Abd (Abd Jalil)
Mejar - Mej (Mej Azri)
Kapten - Kapt (Kapt Syazwan)
Profesor - Prof (Prof Hamid)
Institut - Inst (Inst. Aminudin Baki)
iv. Mengambil huruf pertama daripada setiap suku kata,
contohnya:
Haji - Hj (Hj Ismail)
Tanjung - Tj (Tj Bunga)
Jawa - Jw
Jakarta - Jkt
Belanda - Bld
v. Mengambil huruf pertama daripada setiap suku kata dan juga
huruf akhir kata, contohnya:
Berhad - Bhd (Syarikat Maju Jaya Sdn Bhd)
Hajah - Hjh (Hjh Zaiton)
Bukit - Bkt (Bkt Merah)
Batang - Btg (Btg Kali)
Lorong - Lrg (Lrg Haji Taib)
vi. Mengambil huruf pertama dan akhir sesuatu kata, contohnya:
Kampung - Kg (Kg Baru)
Tuan - Tn (Tn Haji Ramli)
Puan - Pn (Pn Ramlah)
Doktor - Dr (Dr Azril)
Singkatan Umum
Ada sebelas cara atau kaedah penulisan singkatan umum, iaitu:
i. Mengambil huruf pertama sahaja, contohnya:
di - d (d sana)
bin - b (Zaidi b Ismail)
tan - t (5 t)
jam - j (6 km/j)
meter - m (7 m)
Bentuk ini hanya digunakan untuk kata yang ekasuku (satu
suku kata) dan unit ukuran.
ii. Mengambil huruf pertama dalam setiap kata yang membentuk
frasa, contohnya:
salinan kepada - sk
bagi pihak - bp
terima kasih - tk
sastera lama - sl
anak lelaki - al
iii. Mengambil huruf pertama dalam setiap kata yang membentuk
kata majmuk (kata majmuk yang disatukan ejaannya),
contohnya:
tandatangan - tt
jawatankuasa - jk
setiausaha - s.u (Tanda titik boleh digunakan untuk
menghindarkan kekeliruan makna.)
iv. Mengambil dua hingga empat huruf pertama, contohnya:
nombor - no.
halaman - hal.
bilangan - bil.
telefon - tel
rujukan - ruj
sambungan - samb
tingkat - ting
faksimile - faks
Untuk singkatan no., hal. dan bil., tanda titik boleh digunakan
untuk menghindarkan kekeliruan makna.
v. Mengambil huruf pertama daripada setiap suku kata,
contohnya:
batu - bt
pada - pd
bahasa - bhs
halaman - hlm
seperti - spt
saudara - sdr
vi. Mengambil huruf pertama daripada setiap suku kata dan juga
huruf akhir kata, contohnya:
dalam - dlm
jalan - jln
kawan - kwn
depan - dpn
dapat - dpt
tidak - tdk
vii. Mengambil huruf pertama daripada suku kata pertama dan
suku kata ketiga, contohnya:
televisyen - tv
millimeter - mm
kilometer - km
kilogram - kg
megabait - mb
gigabait - gb
viii. Mengambil huruf pertama dan akhir kata, contohnya:
yang - yg
gram - gm
kampung - kg
ix. Mengambil huruf pertama dan suku kata akhir, contohnya:
jumpa - jpa
pergi - pgi
nanti - nti
sampai - spai
x. Mengambil huruf pertama dan bahagian akhir kata terutamanya
untuk perkataan yang panjang, contohnya:
antarabangsa - a.bangsa
suruhanjaya - s.jaya
walaupun - w.pun
tanggungjawab - t.jawab atau t.jwb
kakitangan - k.tangan atau k.tgn
xi. Mengambil bahagian akhir kata sahaja, contohnya:
emak - mak
nenek - nek
bapak - pak
kakak - kak
encik - cik
sudah - dah

Singkatan Kata Serapan daripada Bahasa Arab
Beberapa singkatan kata serapan daripada bahasa Arab turut
dimasukkan dalam panduan ini kerana singkatan tersebut sering
digunakan dalam penulisan SMS. Untuk kata tersebut, ada dua jenis
singkatan. Pertama, singkatan yang telah mantap dan lazim digunakan;
dan kedua, singkatan yang belum mantap tetapi boleh digunakan dalam
penulisan SMS.
i. Singkatan yang telah mantap dan lazim digunakan, contohnya:
Sallallahualaihiwasallam - SAW
Subhanahuwataala - SWT
ii. Singkatan yang belum mantap dan boleh digunakan dalam
penulisan SMS, contohnya:
assalamualaikum - askm
wassalam - wslm
waalaikummussalam - w.salam atau w.slm
Allahyarham - A.yarham atau A.yhm
Allahyarhamah - A.yarhamah atau A.yhmh
Pembentukan singkatan askm untuk kata assalamualaikum
adalah berdasarkan huruf pertama dalam suku kata pertama dan kedua,
serta suku kata akhir dan huruf akhir kata. Pembentukan singkatan
wslm untuk kata wassalam pula adalah berdasarkan huruf pertama
dalam setiap suku kata serta huruf akhir kata.
Sementara pembentukan singkatan w.salam, A.yarham, dan
A.yarhamah untuk kata waalaikummussalam, Allahyarham, dan
Allahyarhamah adalah berdasarkan huruf pertama dan bahagian akhir
kata. Walau bagaimanapun, sekiranya singkatan w.salam, A.yarham,
dan A.yarhamah masih lagi dianggap panjang, singkatan tersebut
(untuk bahagian akhir kata) masih lagi boleh disingkatkan menjadi
w.slm, A.yhm, dan A.yhmh.

Simbol
Simbol juga boleh digunakan dalam penulisan SMS, contohnya:
@ - atau = - sama dengan
/ - atau, atau per √ - ya, betul atau setuju
$ - wang atau duit > - lebih
& - dan < - kurang % - peratus >< - lebih kurang
- - tolak ? - pertanyaan
+ - campur atau tambah ! - terkejut atau hairan
x - tidak atau kali 2 - penanda kata ganda (sama2)
÷ - bagi atau bahagi

Emotikon
Selain singkatan dan simbol, emotikon juga turut digunakan dalam
SMS. Emotikon ini digunakan untuk menunjukkan memek muka atau
perasaan pengirim SMS, contohnya:
:-) - gembira :-( - sedih
:-d - ketawa :-|| - marah
;-) - bergurau atau kenyit mata :-v - menjerit
:-* - ciuman |-o - menguap
:-o - terkejut :-q - saya tidak faham
:-c - amat sedih :-& - lidah kelu
:-x - bibir terkunci :-p - mengejek
:’-( - menangis :-/ - ragu-ragu
:- | - bosan atau tidak peduli :-y - komen sampingan


Aspek Semantik
Sebagaimana kata yang ditulis penuh, dalam singkatan atau bahasa
SMS juga terdapat aspek semantik, seperti homograf, sinonim, dan
polisemi.
Homograf
Homograf dalam singkatan atau bahasa SMS ialah singkatan yang
sama ejaannya dengan singkatan lain tetapi berbeza makna atau
kepanjangannya, seperti bt (binti atau batu), kg (kampung atau kilogram),
dan pd (pada atau padu). Singkatan ini akan dapat ditentukan
maknanya yang sebenar apabila digunakan dalam ayat atau teks SMS.
Sinonim
Sinonim dalam singkatan atau bahasa SMS ialah singkatan atau simbol
yang berlainan tetapi maksud atau maknanya sama, seperti / dan @
membawa maksud atau.
Polisemi
Selain homograf dan sinonim, dalam singkatan atau bahasa SMS juga
terdapat singkatan dan simbol yang polisemi. Simbol yang polisemi
ialah simbol yang mempunyai lebih daripada satu maksud atau makna
yang bertalian rapat antara satu sama lain, seperti simbol $ yang
bermaksud wang atau duit; √ yang bermaksud ya, betul, atau setuju;
dan / yang bermaksud atau atau per. Simbol ini akan dapat ditentukan
maknanya apabila digunakan dalam ayat.

KESIMPULAN:

Penggunaan singkatan dan simbol yang baku atau standard dalam
penulisan SMS, khususnya untuk SMS yang disiarkan di layar tv sangat
penting kerana SMS tersebut boleh mempengaruhi pengguna bahasa,
khususnya dalam kalangan remaja dan pelajar. Selain itu, bentukbentuk
emotikon yang lazim digunakan dan sudah difahami oleh
pengguna SMS juga boleh digunakan dalam penulisan SMS.
Dalam komunikasi rasmi, penggunaan singkatan dan simbol
yang baku atau standard dalam penulisan SMS sangat penting untuk
menghindar daripada berlakunya kesalahfahaman tentang maklumat
yang disampaikan. Penggunaan bahasa SMS yang baku juga perlu
untuk menunjukkan bahawa maklumat yang disampaikan dalam SMS
itu merupakan satu maklumat yang rasmi dan boleh
dipertanggungjawabkan.
Penggunaan bahasa yang bercampur, seperti bahasa Melayu
dengan bahasa Inggeris atau bahasa basahan (dialek) dalam situasi
rasmi perlu dihindarkan. Hal ini perlu dilakukan untuk menghindar
daripada terjadinya satu komunikasi yang akan dianggap sebagai tidak
serius.